Zapalenia gardła i migdałków podniebiennych stanowią jedną z częstszych przyczyn wizyt w gabinecie lekarza. Źródłem zakażenia o etiologii bakteryjnej najczęściej odpowiada paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A (Streptococcus pyogenes grupy A)[1]. Poznaj dostępne metody diagnostyki i dowiedz się, jakie są sprawdzone metody leczenia paciorkowca.
Jakie są możliwe przyczyny zapalenia błony śluzowej gardła i migdałków?
Przyczyną zapalenia gardła i migdałków podniebiennych są najczęściej wirusy. Odpowiadają za około 90-95% zakażeń u osób dorosłych i 70-85% u dzieci. Zakażenia bakteryjne częściej występują u dzieci, a ich głównym sprawcą jest paciorkowiec [2]. W rzadkich przypadkach czynnikiem etiologicznym mogą być inne bakterie, takie jak Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae oraz grzyby [1,2].
Czym są paciorkowce?
Paciorkowce to najczęściej rozpoznawane drobnoustroje w przypadku anginy bakteryjnej, ale czym są bakterie paciorkowca?
Paciorkowce to bakterie, z których najważniejszym patogenem wywołującym zapalenia gardła i migdałków podniebiennych jest paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A (Streptococcus pyogenes grupy A), znany również jako paciorkowiec ropotwórczy. Grupa A obejmuje 42 typy, z czego ponad 90% jest chorobotwórczych dla człowieka. Bakterie te wytwarzają substancje toksyczne i enzymatyczne, takie jak toksyna erytrogenna, hemolizyny (streptolizyna O i S), fibrynolizyna (streptokinaza), proteazy oraz hialuronidazy, które wywołują reakcję zapalną i są odpowiedzialne za objawy choroby [1].
Jak można się zarazić paciorkowcem?
Angina paciorkowcowa rozwija się w wyniku bezpośredniego kontaktu z osobą chorą lub w wyniku aktywacji nosicielstwa. Ryzyko przekazania nosicielstwa wewnątrz rodziny przez zdrowego nosiciela wynosi około 10%, a przez osobę chorą – 25%. Prawdopodobieństwo zachorowania na anginę paciorkowcową po kontakcie z chorym członkiem rodziny wynosi około 10%.
Osoba chora może zarażać mniej więcej przez 24 godziny od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii. Z tego względu przez ten czas powinna unikać kontaktu z innymi osobami z otoczenia. Przekazanie zakażenia przez przedmioty jest teoretycznie możliwe, choć bardzo mało prawdopodobne [3].
Objawy paciorkowcowego zapalenia gardła
Paciorkowcowe zapalenie gardła, zwane anginą, charakteryzuje się nagłym początkiem. Wczesne objawy mogą obejmować symptomy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ból brzucha, nudności czy wymioty. W kolejnych godzinach pojawia się zwykle wysoka gorączka z dreszczami oraz obrzęk i silny ból gardła utrudniający połykanie (dysfagia). Można zaobserwować wybroczyny na błonie śluzowej podniebienia, naloty włóknikowe w kryptach migdałków oraz tkliwe, powiększone węzły chłonne podżuchwowe i przednie szyjne. Charakterystyczny jest również nieprzyjemny zapach z ust (fetor ex ore) [3].
Angina paciorkowcowa vs wirusowe zapalenie gardła – różnicowanie zakażenia
W diagnostyce zapalenia gardła ważne jest odróżnienie zakażenia wirusowego od bakteryjnego, ponieważ to wpływa na decyzję o włączeniu antybiotykoterapii. Objawy sugerujące etiologię wirusową to [1]:
- katar,
- kaszel,
- chrypka,
- biegunka,
- bóle mięśniowe,
- zapalenie spojówek,
- pęcherzyki lub afty na błonie śluzowej gardła i jamy ustnej.
Zachorowanie na bakteryjne zapalenie gardła zazwyczaj obserwowane jest późną zimą lub wczesną wiosną i najczęściej dotyczy dzieci w wieku 5-11 lat. Natomiast infekcja o podłożu wirusowym może pojawić się niezależnie od pory roku czy wieku [1].
Pamiętaj jednak, że żaden pojedynczy objaw ani ich kombinacja nie pozwala na w 100% pewne rozpoznanie zakażenia bakteryjnego [1]. W przypadku już pierwszych objawów należy zgłosić się do lekarza, który przeprowadzi dokładną diagnostykę.
Jak potwierdzić obecność paciorkowca w gardle?
Rozpoznanie, czy przyczyną zakażenia jest wirus, czy bakteria jest niezbędne ze względu na konieczność stosowania antybiotyków w anginie paciorkowcowej. Rozpoznanie ustala się na podstawie zgłaszanych dolegliwości oraz badania przedmiotowego, obejmującego ocenę gardła, jamy ustnej i węzłów chłonnych. Częstość występowania objawów klinicznych stała się podstawą do opracowania skali punktowej Centora/McIsaaca, która pomaga ocenić prawdopodobieństwo etiologii paciorkowcowej zapalenia migdałków podniebiennych. W skali tej ocenia się charakterystyczne objawy, a następnie przypisuje się im punkty.
Jeśli lekarz podejrzewa anginę paciorkowcową, często wykonuje szybki test na obecność antygenu PBHA (paciorkowca beta-hemolizującego grupy A) lub zleca posiew wymazu z gardła [2].
Leczenie infekcji bakteryjnej gardła i migdałków podniebiennych
Zwalczanie bakteryjnego zapalenia gardła i migdałków podniebiennych polega przede wszystkim na skutecznym leczeniu przyczynowym, a objawy infekcji można łagodzić poprzez stosowanie preparatów przeciwbólowych i przeciwzapalnych.
Antybiotykoterapia
W zakażeniach bakteryjnych niezbędne jest leczenie antybiotykami. W antybiotykoterapii jako lek pierwszego rzutu podaje się fenoksymetylopenicylinę (penicylina V), którą należy stosować przez 10 dni, ze względu na pełną wrażliwość Streptococcus pyogenes na ten antybiotyk.
W przypadku nienatychmiastowej nadwrażliwości na penicylinę oraz u nosicieli Streptococcus pyogenes zaleca się cefadroksyl. Natomiast w razie natychmiastowej nadwrażliwości alternatywą są makrolidy, takie jak azytromycyna w wysokich, podwójnych dawkach, stosowana przez 3-5 dni [2].
Leczenie objawowe
Leczenie objawowe polega na odpoczynku i przyjmowaniu dużej ilości płynów, szczególnie w przypadku wysokiej temperatury ciała. Do zwalczania bólu gardła i gorączki stosuje się paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen. W przypadku silnego bólu możliwe jest jednorazowe podanie doustne deksametazonu [3].
Pomocne mogą być także preparaty do ssania o miejscowym działaniu przeciwdrobnoustrojowym, przeciwbólowym oraz przeciwzapalnym [3].
Powikłania zakażeń paciorkowcowych
Powikłania zapalenia paciorkowcowego mogą być różnorodne. Do wczesnych powikłań ropnych należą m.in. ropień okołogardłowy, ropne zapalenie węzłów chłonnych, ucha środkowego, zatok przynosowych czy wyrostka sutkowatego. Późne powikłania immunologiczne, które są rzadkie u dorosłych, obejmują gorączkę reumatyczną i ostre kłębuszkowe zapalenie nerek. Inne, bardzo rzadkie, to m.in. bakteriemia, zapalenie płuc i opon mózgowo-rdzeniowych [3].
Artykuł na zlecenie marki Chlorchinaldin
Źródła:
[1] Syryło , A. (2009). Zapalenie migdałków podniebiennych. Alergoprofil, 5(1), 11-15. Pobrano z https://journalsmededu.pl/index.php/alergoprofil/article/view/112
[2] Dziekiewicz, M., & Radzikowski, A. (2016). Angina paciorkowcowa–zasady diagnostyki i leczenia. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 12(2), 141-149.
[3] Szenborn L., Sawiec P., Mrukowicz J., Ostre zapalenie gardła i migdałków (angina), Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.3.3. [Dostęp online: 10.07.2025]